De fysieke werkomgeving in het onderwijs

Betreft: een onderzoek naar de fysieke werkomgeving in het onderwijs onder medewerkers in het po en vo
In opdracht van: SBO
Uitgevoerd door: Bureau Astri
Datum rapport: april 2010

De mate van werkplezier en arbeidstevredenheid van onderwijspersoneel, zijn twee factoren die de aantrekkelijkheid van onderwijsberoepen mede bepalen. Het zijn eveneens factoren die van invloed zijn op de mobiliteit op de onderwijsarbeidsmarkt.

Uit eerder onderzoek is gebleken dat de fysieke werkomgeving van onderwijspersoneel deels de mate van arbeidssatisfactie bepaalt. Het ontbrak echter, tot nu toe, aan concrete informatie over de wensen en behoeften van onderwijspersoneel ten aanzien van hun fysieke werkomgeving. In dit kader gaf het SBO AStri opdracht tot onderzoek. De uitkomsten van het onderzoek kunnen schoolbesturen en (lokale) overheid gebruiken voor het personeelsbeleid op scholen én voor het huisvestingsbeleid van scholen.

Hieronder zijn de voornaamste conclusies uit het onderzoek samengevat:

• Het merendeel van de medewerkers in het po en vo kan over het algemeen beschikken over een groot scala aan fysieke faciliteiten.
• 21 procent van de docenten in het po en 29 procent van de docenten in het vo is (zeer) ontevreden over de fysieke faciliteiten in zijn algemeenheid op hun school. Voor afzonderlijke faciliteiten als klimaatbeheersing, thuiswerkvoorzieningen, werkruimtes voor buiten de lessen etc. liggen deze percentages aanzienlijk hoger.
• Tussen de medewerkers bestaat een grote variatie in de tevredenheid. Deze lijkt volgens de geïnterviewden deels te kunnen worden verklaard door een aantal schoolgebonden factoren: de ‘leeftijd’ van het schoolgebouw waar men werkzaam is, de financiële mogelijkheden om te investeren in fysieke faciliteiten en de kennis die binnen de schoolinstelling aanwezig is omtrent fysieke faciliteiten. Deze kennis is over het algemeen gering.
• Volgens het overgrote deel van de medewerkers is de kwaliteit van de fysieke faciliteiten van invloed op zowel het werkplezier, de aantrekkelijkheid van het beroep van onderwijsmedewerker als op de kwaliteit van het onderwijs.
• Inspraakmogelijkheden van medewerkers ten aanzien van de fysieke faciliteiten hebben een positieve invloed op de arbeidssatisfactie en satisfactie met de fysieke faciliteiten. Volgens het merendeel van de medewerkers in het po en vo zijn deze inspraakmogelijkheden matig tot slecht.
• De resultaten duiden er op dat de kwaliteit van de fysieke faciliteiten mede een rol speelt bij de arbeidsmobiliteit van onderwijsmedewerkers.
• De wet- en regelgeving rond fysieke faciliteiten en werkomgeving in het po en vo is versnipperd en op sommige punten ook niet eenduidig. Hierdoor is deze voor schoolbesturen vaak moeilijk te interpreteren.
• Onderwijsvernieuwingen zullen in de toekomst in toenemende mate vragen om aanpassingen in de fysieke werkomgeving van onderwijsmedewerkers. Flexibiliteit van aanpassing van de inrichting vormt hierbij steeds meer een voorwaarde.

Op basis van bovenstaande bevindingen kan worden geconcludeerd dat meer aandacht voor de fysieke faciliteiten van medewerkers in het po en vo aanbeveling verdient. Verbetering van de kwaliteit van de fysieke faciliteiten zal mede positief bijdragen aan de werktevredenheid van medewerkers en de aantrekkelijkheid van het beroep, en hiermee de arbeidsmarktpositie van het po en vo. Daarnaast zal aandacht voor de fysieke faciliteiten ook een effectieve implementatie van onderwijsvernieuwingen bevorderen. De resultaten van dit rapport bieden aanknopingspunten voor initiatieven hiervoor op verschillende beleidsniveaus.

Ten aanzien van scholen en schoolbesturen kunnen de volgende aanbevelingen

worden gegeven:

• Inventariseer onder uw medewerkers de tevredenheid en wensen ten aanzien van de fysieke faciliteiten. Dit onderzoek biedt hiervoor de nodige handvatten.
• Geef medewerkers inspraakmogelijkheden ten aanzien van de fysieke werkomgeving, dit heeft een positieve invloed op hun arbeidssatisfactie en satisfactie ten aanzien van de fysieke faciliteiten.
• Zorg dat binnen het schoolbestuur parate kennis aanwezig is rond de huidige wet- en regelgeving en inzicht in de eisen die goed onderwijs stelt aan de fysieke werkomgeving.
• Bij nieuwbouw dient de vormgeving van de fysieke faciliteiten en werkomgeving de functionaliteit ervan ten goede te komen.
• Houd bij de inrichting van (nieuwe) schoolgebouwen rekening met een mate van flexibiliteit in aanpassing van de werkomgeving op mogelijk toekomstige onderwijsvernieuwingen.