Het arboservicecentrum voor het voortgezet onderwijsLeiderschapsstijl cruciaal voor onderwijsklimaat en schoolprestaties
Betreft: Onderzoek naar werkklimaat en leiderschap
Uitgevoerd door: Hay Group
In opdracht van: De vragenlijsten zijn afgenomen in het kader van een grootschalig leiderschapsprogramma (ISIS). Het ministerie van OCW financierde dat project
Datum rapport: oktober 2008
Op te veel scholen hangt een demotiverende sfeer. Maar er zijn ook scholen waar een hoog motiverend en energiegevend klimaat heerst. De leidinggevende speelt hier een essentiële rol in. Leraren willen dat de school beter wordt georganiseerd en dat nadruk wordt gelegd op hun eigen prestaties. Dit blijkt uit onderzoek van Hay Group onder 1500 leraren in het voortgezet onderwijs, dat gisteren bekend is gemaakt.
Klimaat in onderwijs onder de maat
Juist in het onderwijs is een motiverend klimaat van belang om te garanderen dat jonge mensen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Terwijl 38 procent van andere Nederlandse organisaties een aantrekkelijk werkklimaat heeft weten te realiseren, is er volgens leraren in maar 18 procent van de gevallen sprake van een energiegevend en motiverend werkklimaat.
“Op te weinig scholen voelen leraren zich uitgedaagd tot persoonlijke ontwikkeling en het boeken van resultaten,” zegt Langerak. Volgens de leraren verbetert het klimaat aanzienlijk als de managers meer duidelijkheid scheppen en de nadruk komt te liggen op de resultaten van de leraar zelf.
Leraren: meer duidelijkheid en nadruk op prestaties
Ruim twintig jaar onderzoek van Hay Group laat zien dat het juiste werkklimaat de prestaties van een organisatie tot 30 procent kan verbeteren. Het onderzoeks- en adviesbureau beschrijft in dit onderzoek een zestal dimensies, dat het werkklimaat bepaalt en prestaties beïnvloedt: teamgeest, flexibiliteit, duidelijkheid, verantwoordelijkheid, waardering en prestatiemaatstaven. “Goede managers creëren door middel van de gepaste leiderschapsstijl een stimulerend werkklimaat waarin leraren worden gemotiveerd om optimaal te presteren,” aldus Langerak.
“In vergelijking met andere Nederlandse organisaties, beoordelen leraren hun organisatie nu nog vaak lager op het gebied van ‘teamgeest’, ‘duidelijkheid’ en ‘prestatiemaatstaven’,” vertelt Langerak. “Terwijl dit juist essentiële dimensies zijn bij uitmuntende organisaties.” Leraren willen weten wat van hen verwacht wordt en hoe dit past in de doelstellingen van de school. Daarnaast willen leraren meer nadruk op eigen prestaties en resultaten. Langerak: ”Waarom worden leraren bijvoorbeeld niet beoordeeld op verbetering van leerresultaten van de leerlingen of de projecten die ze uitvoeren?"
Volgens Hay Group richt de focus van politici, leraren en leerlingen voor verbetering van het onderwijs zich nu nog te veel op de leraren zelf, terwijl vooral ook moet worden gekeken naar de rol van de leidinggevende. “Onderwijsmanagers moeten op het netvlies krijgen wat hun impact is op het werkklimaat,” vervolgt Langerak.
Te democratisch
“Elke manager heeft via het werkklimaat dat hij creëert impact op de resultaten van de school. Die invloed kan positief en negatief zijn”. Het verschil tussen een demotiverend en een hoog motiverend, energiegevend klimaat wordt door Hay Group verklaard door de leiderschapsstijlen van de leidinggevende. “De meest effectieve onderwijsmanagers gebruiken minimaal drie dominante stijlen: de democratische, coachende en gezaghebbende stijl en niet alleen maar de democratische stijl. De meest effectieve onderwijsmanagers laten een breed repertoire aan stijlen zien,” aldus Langerak.
In het onderwijs wordt door managers veelal de democratische leiderschapsstijl gehanteerd. ”Dit betekent veel vergaderen, veel luisteren en weinig kritiek op slechte prestaties,” vertelt Langerak. “Vaak komt de leidinggevende uit de eigen groep leraren, waardoor het gevoel heerst collegiaal te moeten blijven. Het ‘wij-gevoel’ overheerst, terwijl leraren juist behoefte hebben aan duidelijkheid, richting en prestatiedoelstellingen.” In hoog motiverende scholen heeft de leidinggevende ook de gezaghebbende en coachende stijl in huis, terwijl in demotiverende scholen de dwingende en maatgevende stijl meer voorkomt. “Maar ‘doe wat ik zeg’ en ‘doe zoals ik’ werken averechts in het onderwijs”, aldus Langerak.